Sole

Ten artykuł dotyczy grupy związków chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Sól NaCl wykrystalizowana w zlewce.

Sole - związki chemiczne powstałe w wyniku całkowitego lub częściowego zastąpienia w kwasach atomów wodoru innymi atomami, bądź grupami o właściwościach elektrofilowych, np. kationy metali, jony amonowe i inne postaci XR₄⁺ (gdzie X = {N, P, As, ...}, R - dowolna grupa organiczna) itp. Sole znalazły liczne zastosowania jako nawozy sztuczne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Sole występują w przyrodzie, jako minerały lub w organizmach żywych w roztworach płynów ustrojowych.

Ogólny wzór soli:

${\rm M}^{m+}_r {\rm R}^{r-}_m$

gdzie:

m - wartościowość metalu
r - wartościowość reszty kwasowej

np. siarczan(VI) glinu składa się z jonów Al³⁺ oraz SO₄^2-; stosując metodę „na krzyż" uzyskujemy wzór: Al₂(SO₄)₃.

Systematyka soli

Wyróżnia się:

sole nasycone, w których nie występują ani grupy hydroksylowe, ani kwaśne atomy wodoru;
sole nienasycone, które dzieli się na:
- hydroksosole - zawierające grupy hydroksylowe pochodzące z wyjściowej zasady, zwane solami zasadowymi;
- wodorosole - zawierające kationy wodoru pochodzące z wyjściowego kwasu, zwane solami kwaśnymi;
hydraty - sole posiadające wbudowane w sieć krystaliczną cząsteczki wody.

Właściwości soli

Mają budowę jonową i występują w kryształach, w przeciwieństwie do związków kowalencyjnych, gdzie występują one pojedynczo.

Roztwory wodne soli mocnych kwasów i mocnych zasad mają odczyn obojętny. Sole mocnych kwasów i słabych zasad mają odczyn kwaśny, zaś sole mocnych zasad i słabych kwasów odczyn zasadowy. Sole słabych kwasów i słabych zasad mogą dawać odczyn zasadowy lub kwaśny w zależności od stałych dysocjacji danego kwasu i zasady.

Sole "zasadowe" i "kwaśne" mają zwykle odwrotny odczyn niżby się tego można było spodziewać na podstawie ich nazwy.

Nazewnictwo soli nieorganicznych

Zobacz więcej w artykule Nomenklatura chemiczna, w sekcji Sole.

Metody otrzymywania soli

metal + kwas → sól + wodór(↑) (dla metali szlachetnych i półszlachetnych reakcja z kwasami zachodzi zwykle wg innego mechanizmu);
wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania);
tlenek metalu + kwas → sól + woda;
tlenek metalu + tlenek niemetalu → sól (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
wodorotlenek metalu + tlenek niemetalu → sól + woda (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
metal + niemetal → sól (dotyczy tylko soli kwasów beztlenowych);
kwas1_(rozp.) + sól1_(rozp.) → sól2(*) + kwas2(*);
zasada1_(rozp.) + sól1_(rozp.) → zasada2(*) + sól2(*);
sól1_(rozp.) + sól2_(rozp.) → sól3(*) + sól4(*);